Welke huisdieren mogen niet alleen wonen?

Gezelschap is voor sommige dieren geen luxe

Of een dier alleen kan wonen, hangt af van hoe het in de natuur leeft. Konijnen leven in kolonies, cavia's in groepen, ratten in families. Voor die dieren is een soortgenoot geen extraatje maar een eerste levensbehoefte, net zoals hooi en water dat zijn. Ze slapen tegen elkaar aan, ze poetsen elkaar, ze eten samen en ze houden samen de omgeving in de gaten.

Een mens kan dat niet vervangen. Je bent er overdag vaak niet, je spreekt hun taal niet en je slaapt niet naast ze. Wie een uur per dag knuffelt, vult daarmee de andere drieëntwintig uur niet op. Precies daar gaat het mis bij dieren die als groepsdier geboren zijn.

Aan de andere kant staan soorten die in de natuur solitair leven en een territorium verdedigen. Zet je die bij elkaar, dan krijg je geen gezelschap maar stress, bijtwonden en soms een dood dier. Het is dus geen kwestie van hoe meer hoe gezelliger: per soort ligt het antwoord anders. Zoek je de behoefte van één bepaald dier op, dan staat op veertig huisdiersoorten op een rij per soort beschreven of hij alleen of in gezelschap hoort.

Deze dieren horen nooit alleen te zitten

Konijnen. Een konijn hoort minstens één soortgenoot te hebben. Niet een cavia, niet een kip, maar een ander konijn. Een gecastreerde ram met een gesteriliseerde voedster is de meest stabiele combinatie. Wil je precies weten hoeveel ruimte, hooi en verzorging er verder bij komt kijken, kijk dan bij wat een konijn nodig heeft.

Cavia's. Ook groepsdieren, en ook hier geldt: minimaal met zijn tweeën. Om nesten te voorkomen laat je meestal het mannetje castreren. Twee vrouwtjes samen werkt vaak net zo goed.

Tamme ratten. Uitgesproken groepsdieren met een druk sociaal leven. Twee is het minimum, drie of vier is beter.

Tamme muizen. Vrouwtjes horen in een groepje. Mannetjes gaan onderling vaak vechten en zitten daarom noodgedwongen vaker alleen.

Gerbils. Leven in familiegroepen en horen minstens met zijn tweeën, het liefst als koppel dat samen is opgegroeid.

Degoes en chinchilla's. Allebei sterk sociaal; alleen zitten is voor deze dieren zwaar.

Vogels. Grasparkieten, agapornissen en zebravinken zijn zwermdieren. Een enkele parkiet die het alleen van zijn baasje moet hebben, is een verdrietig gezicht.

En deze dieren horen juist wél alleen

De bekendste uitzondering is de goudhamster, ook wel Syrische hamster genoemd. Die is van nature solitair en fel territoriaal. In de winkel zie je jonge hamsters vaak nog vredig samen liggen, maar zodra ze volwassen worden slaat dat om. Twee volwassen goudhamsters in één verblijf loopt uit op vechten en bijtwonden, en dat geldt ook voor een mannetje met een vrouwtje. Hetzelfde verhaal gaat op voor de Chinese dwerghamster.

Bij de kleinere dwerghamsters ligt het genuanceerder. Een Russische of Roborovski-dwerghamster kán soms met een soortgenoot, mits ze samen zijn opgegroeid, het verblijf ruim is en er van alles twee staan. Gaat het toch mis, dan moet je ze per direct kunnen scheiden — reken daar dus op voordat je begint.

Ook buiten de knaagdieren zijn er solitairen. Een mannetjeskempvis, beter bekend als betta, moet echt alleen zwemmen. Volwassen mannetjesbaardagamen verdragen elkaar niet, en datzelfde geldt voor mannetjesluipaardgekko's. Wie hier twee dieren bij elkaar zet in de veronderstelling gezelschap te bieden, bereikt precies het omgekeerde.

Konijn en cavia zijn geen goed koppel

Het is een hardnekkig idee: heeft een konijn geen konijnenmaatje, dan krijgt hij maar een cavia. Toch wordt die combinatie vrijwel overal afgeraden, en met goede reden. De twee soorten spreken elkaars taal niet. Wat een konijn bedoelt als spel of als rangorde, leest een cavia als bedreiging, en andersom.

Daar komt het verschil in kracht bij. Een schop met de achterpoten of een konijn dat de cavia bespringt, levert echte verwondingen op. Ook hun voer verschilt wezenlijk: cavia's kunnen zelf geen vitamine C aanmaken en hebben daarom ander voer nodig dan konijnen.

Heb je beide soorten in huis, houd ze dan gescheiden en geef ze allebei een eigen soortgenoot. Dat is meer werk dan één gemengd hok, maar het is de enige opzet waarin beide dieren zich thuis voelen.

In Zwitserland staat het gewoon in de wet

In Nederland is het houden van één enkele cavia of één enkel konijn niet verboden. Het Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren adviseert dringend om deze dieren in gezelschap te houden, maar een wettelijke plicht is het niet.

In Zwitserland en Oostenrijk ligt dat anders. Daar is het bij wet verboden om een konijn alleen te houden, en in Zwitserland moet je minstens twee cavia's hebben. De wetgever noemt een enkel gehouden groepsdier daar simpelweg dierenleed.

Die regel heeft een opmerkelijk gevolg gekregen. Sterft één van de twee cavia's, dan blijft de eigenaar verplicht het overgebleven dier gezelschap te geven. Daar zijn bedrijfjes uit ontstaan die cavia's verhuren, zodat een oud dier zijn laatste maanden niet alleen hoeft door te brengen. Het klinkt als een curiositeit, maar het laat scherp zien hoe serieus de sociale behoefte van deze dieren wordt genomen zodra je hem in een wet vastlegt.

Hoe je ziet dat een dier zich alleen voelt

Een eenzaam dier klaagt niet, het verandert van gedrag. Bij konijnen en knaagdieren zijn dit de signalen waar houders en opvangcentra op letten:

• knagen aan de tralies of eraan likken • steeds dezelfde rondjes lopen of heen en weer hoppen • met de neus langs het gaas wrijven • overdreven veel poetsen, tot kale plekken toe • vacht eten, of kauwen zonder dat er iets in de bek zit • apathie: veel stilzitten, nergens meer op reageren • te veel eten met overgewicht als gevolg, of juist nauwelijks eten

Veel van deze gedragingen worden aangezien voor een tic of voor karakter. In de praktijk zijn het vaak signalen van verveling, van een dier dat te weinig te doen heeft en niemand om zich heen. Een ruimer verblijf en meer afleiding helpen zeker, maar bij een groepsdier blijft een soortgenoot de kern van de oplossing.

Veelgestelde vragen over huisdieren en soortgenoten

Kan ik een konijn niet gewoon zelf gezelschap houden?

Maar gedeeltelijk. Je kunt spelen, borstelen en aandacht geven, en dat is waardevol. Maar je bent er niet als het dier 's nachts slaapt of overdag onrustig wordt, en je kunt niet samen poetsen of tegen elkaar aan liggen. Voor een groepsdier vervang je daarmee hooguit een deel van wat een soortgenoot doet.

Wat als mijn twee dieren gaan vechten?

Bij konijnen en cavia's wijst vechten meestal op dieren die niet gecastreerd of gesteriliseerd zijn, op een te krappe ruimte of op een kennismaking die te snel ging. Koppelen doe je stap voor stap, op neutraal terrein, met genoeg schuilplekken en van alles twee. Lukt het niet, vraag dan hulp bij een opvang die daar ervaring mee heeft.

Zijn twee dieren twee keer zo duur?

Niet helemaal. Voer en dierenartskosten verdubbelen grofweg, maar het verblijf, de bodembedekking en de meeste benodigdheden deel je. Reken wel op een ruimer hok: twee dieren in een verblijf dat voor één bedoeld was, is een recept voor ruzie.

Mag een goudhamster dan echt nooit gezelschap?

Echt niet. Dit is de duidelijkste regel uit dit hele artikel: één goudhamster per verblijf, altijd. Wat je bij hem als eenzaamheid zou uitleggen, is bij deze soort simpelweg zijn natuur.